ऋतूनुसार तेल निवड: कोणत्या ऋतूत कोणते तेल खावे?

का बदलायची तेलं ऋतूनुसार?

आपलं हवामान, दैनंदिन हालचाल आणि शरीराचा स्वभाव (उष्ण/थंड) यानुसार तेलाची निवड बदलते. पारंपरिक अनुभव आणि आधुनिक पोषणशास्त्र या दोन्हींचा समतोल साधून खालील मार्गदर्शन दिलं आहे. शक्य असल्यास लाकडी घाणीतील (wood-pressed / cold-pressed) तेलं वापरा; नैसर्गिक चव, सुगंध आणि सूक्ष्म पोषक घटक टिकून राहतात.

उन्हाळा ☀️

तापमान जास्त असल्याने पचन हलकं ठेवणारी, चवीनं सौम्य आणि स्वयंपाकात स्थिर राहणारी तेलं योग्य.

• शेंगदाणा तेल: मध्यम आचेवर परतणे/फोडणीसाठी उत्तम (MUFA समृद्ध).
• सूर्यफूल/करडई: हलक्या पदार्थांसाठी; ओमेगा-६ जास्त असल्याने प्रमाण सांभाळा.
• जवस (flaxseed): सलाड/थंड पदार्थात ½ टीस्पून “फिनिशिंग ऑइल”.
• खोबरेल: मर्यादित—फोडणीत थोडं पुरेसं.

पावसाळा 🌧️

दमट हवेमुळे पचनावर ताण; उष्ण गुणधर्म आणि नैसर्गिक सुगंध/प्रतिजैविक गुणधर्म असलेली तेलं उपयोगी.

• मोहरी: कटू-तिखट स्निग्धता; योग्य शिजवून वापरा—भाजी/ठेचा/लोणचे.
• तीळ: स्किन-हेल्थ व चव; पोळी/भाजी/चटण्या.
• शेंगदाणा: तळणासाठी स्थिर, पण री-युज टाळा.

थंडी ❄️

“उबदार” आणि पोषक तेलं शरीराला साथ देतात.

• तीळ व मोहरी: सुगंध/उष्णता—भाजी, परतणं, ठेचा.
• खोबरेल: गोड/तिखट पदार्थांना बांधणी.
• बदाम/अक्रोड: सर्व्ह करण्याआधी ½–१ टीस्पून फिनिशिंग (त्वचा/हृदयाला सूक्ष्म लाभ).

वसंत/शरद (हंगामबदल) 🍃

पचन स्थिर ठेवण्यासाठी रोटेशन उपयुक्त.

उदा. आठवड्यात ३–४ दिवस शेंगदाणा, २ दिवस तीळ/खोबरेल, १ दिवस सूर्यफूल/करडई. सलाड/सूपवर जवस/बदाम/अक्रोड ½ टीस्पून फिनिश.

ऋतूनुसार द्रुत मार्गदर्शक

प्रमाण किती? आणि गुणवत्ता कशी?

• दैनंदिन वापरासाठी साधारण ३–४ टीस्पून (१५–२० मि.ली.) प्रति प्रौढ व्यवहार्य.
• तेल धूर सुटेपर्यंत तापवू नका; एकदा गरम केलेलं तेल पुन्हा-पुन्हा वापरू नका.
• लाकडी घाणीतील, ताजं तेल—गडद काचेच्या बाटलीत साठवा.
• कुठलीही अॅलर्जी/वैद्यकीय अडचण असल्यास वैयक्तिक सल्ला घ्या.